منابع استنباط از ديدگاه فقهاى اسلام پيشگفتار : موضوع بحث كليّاتى دربارهء منابع استنباط احكام از ديدگاه فقهاى مكتب اهل بيت عليهم السلام و فقهاى اهل سنّت است . روشن است كه نتيجهء بررسى گستردهء چنين بحثى ، چندين كتاب حجيم خواهد شد ولى ما به صورت گذرا بر مرور به اين بحث اكتفا مىكنيم . اميد است شيفتگان تحقيق ، زواياى بيشترى از اين مبحث را شناسايى كرده و به جستجو و تأمّل در آن بپردازند . در مقدّمه لازم است نكاتى تذكّر داده شود : اوّل . نظام تشريع همانند نظام تكوين ، فقط در اختيار پروردگار و تحت ارادهء اوست و هيچ كس جز خداوند حقّ تشريع و وضع احكام شرعى را ندارد . آن چه وظيفهء انبيا عليهم السلام بوده ، تبليغ و بيان احكام خداوند بوده است : « ما عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلاغُ » . « 1 » * « « قالَ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ وَ أُبَلِّغُكُمْ ما أُرْسِلْتُ بِهِ » ؛ وى گفت : علم تنها نزد خداست و من ، آن چه را بر آن مبعوث شده‌ام ، ابلاغ مىكنم » . « 2 » و حتّى رسول خدا صلى الله عليه و آله با آن برترى كه بر ساير انبيا دارد به عنوان مبيّن و مبلّغ از سوى خدا مطرح است : « يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ » . « 3 » قرآن در سورهء نحل ، تشريع حكم از سوى غير خدا را ناديده گرفتن ولايت الهى بر حلال و حرام‌ها دانسته و آن را افترا مىداند : « وَ لا تَقُولُوا لِما تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هذا حَلالٌ وَ هذا حَرامٌ لِتَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لا يُفْلِحُونَ » . « 4 » از انحصار حاكميّت به پروردگار در نظام تكوين ، تعبير به توحيد در خالقيّت و توحيد در ربوبيّت مىشود كه قرآن در اين باره مىفرمايد : « « هَلْ مِنْ خالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ » ؛ آيا خالقى غير از خدا وجود دارد كه شما را از آسمان و زمين روزى دهد » . « 5 »

--> ( 1 ) . مائده ، آيهء 99 . ( 2 ) . احقاف ، آيهء 23 . ( 3 ) . مائده ، آيهء 67 . ( 4 ) . نحل ، آيهء 116 . ( 5 ) . فاطر ، آيهء 3 .